Loncat ke isi

Rungkun basa Kenawaan

Deri Wikipédi, ènsiklopédi perdèo
Kenawaan
Keastèkan
DaèraSalbador ama Mèksiko: Mèksiko (negara bagèan), Mèksiko Kota, Puèbla, Bérakrus, Idalgo, Guèréro, Morélos, San Luis Potosi, Oahaka, Micoakan ama Duranggo
Uto-Astèk
  • Kenawaan
Official status
Diopènin amaInstituto Nacional de Lenguas Indígenas
Kode basa
ISO 639-2nah
ISO 639-3Variously:
nhn – Nawa Tenga
nch – Nawa Wastèka Tenga
ncx – Nawa Puèbla Tenga
nci – Nawa Klasik
naz – Nawa Koatèpèk
azd – Nawa Duranggo Belètan
nhe – Nawa Wastèka Belètan
ngu – Nawa Guèréro
azz – Nawa Puèbla Udik
nhq – Nawa Waskaléka
nhk – Nawa Cekèkan Kosoléakaké
nhx – Nawa Cekèkan Mèkayapan
nhp – Nawa Cekèkan Pahapan
ncl – Nawa Micoakan
nhm – Nawa Morélos
nhy – Nawa Oahaka Belor
ncj – Nawa Puèbla Belor
nht – Nawa Ométèpèk
nlv – Nawa Orisaba
ppl – Pipil
xpo – Pocutèk
nhz – Nawa Santa Maria la Alta
nsu – Nawa Sièra Nègra
npl – Nawa Puèbla Bekidul
nhc – Nawa Tabasko
nhv – Nawa Témaskaltèpèk
nhi – Nawa Ténanggo
nhg – Nawa Tètèlsinggo
nuz – Nawa Tlamacasapa
azn – Nawa Duranggo Bekulon
Glottologazte1234
Map showing the areas of Mexico where Nahuatl dialects are spoken today (red) and where it is known to have been spoken historically (green)[1]

Rungkun basa Kenawaan atawa Keastèkan entu atu bagèan deri rungkun basa Uto-Astèk nyang ada kena perobahan bunyi nama wèt Whorf, nyang nukerin bunyi aselinya *t ama Sablonan:IPAslink sebelon bunyi *a.[2] Entarannya, barang berapa basa Kenawaan ada nyang mingserin ni bunyi // jadi /l/ atawa balik ke /t/, tapi tetep aja masing bisa keliatan naga-naganya kalo entu bunyi tau dilapalin /tɬ/.[3] Basa Kenawaan paling nyohor entu ya basa Nawa, nyang diomongin ama bangsa 1.7 juta orang kaum Nawa.[4]

Barang berapa pemègang wewenang, tulad pemerèntah Mèksiko, Ethnologue, ama Glottolog, ada nganggep kalo ni roncat-roncèt ragem Nawa wayah gini entu aselinya, mah, laèn-laèn basa, lantaran dia punya orang ngomong kaga' bisa saling ngartiin, mana dia punya kaèda basa béda-béda, udah gitu orang ngomongnya juga' gableg kedirian kaum napsi-napsi. Ampé taon 2008, pemerèntah Mèksiko ada ngakuin tiga pulu ragem Kenawaan di Mèksiko jadi basa kendiri (longok daptar lengkepnya di bawa).

Tukang perdataan biasanya ngebédain bangsa berapa daèra logat nyang ada punya cirènan samaan. Tulad, atu susunan pengrèrodan skema klasifikasi  ada ngebédain logat tenga nyang mbadeg perobahan, nyang diomongin di kiteran Mèksiko Kota, ama logat pinggiran nyang diomongin di belor, bekidul, ama belètannya gutekan sintrem. Laèn pengrèrodan punya cara ada juga' nyang mbédain logat bekulon ama belètan di cawangan paling luhurnya. Biar kata kaga' digero "Nawa", masup rungkun Kenawaan juga', dah, tuh, basa Pipil ama basa nyang uda paèh nama Pocutèk.

  1. Based on Lastra de Suárez 1986; Fowler 1985.
  2. Whorf, Benjamin Lee (1937). "The origin of Aztec tl". American Anthropologist. 39 (2): 265–274. doi:10.1525/aa.1937.39.2.02a00070.
  3. Campbell, Lyle; Ronald Langacker (1978). "Proto-Aztecan vowels: Part I". International Journal of American Linguistics. 44 (2). Chicago: University of Chicago Press: 85–102. doi:10.1086/465526. OCLC 1753556. S2CID 143091460.
  4. "Variantes lingüísticas por grado de riesgo" (PDF). Instituto Nacional de Lenguas Indígenas.